Specialized Vocational Education in Southern Kazakhstan in the 1920s–1940s as a Factor of Regional Modernization

Аңдатпа

Мақалада 1920–1940-жылдары Оңтүстік Қазақстанда арнайы-кәсіптік білім беру жүйесінің қалыптасуы мен дамуы кеңестік кезеңдегі аймақтық жаңғыртудың маңызды элементі ретінде қарастырылған. Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің материалдарына, партиялық-әкімшілік органдардың құжаттарына, нормативтік-құқықтық актілерге және соғысаралық кезеңнің жарияланған статистикалық деректеріне сүйене отырып, техникумдар, фабрика-зауыттық оқыту мектептері, ауыл шаруашылығы және өзге де кәсіптік оқу орындары желісінің құрылуы мен кеңеюіне байланысты институционалдық өзгерістер талданған. Авторлар нормативтік базаның эволюциясын, жүйенің ұйымдастырушылық қалыптасу механизмдерін және оның материалдықтехникалық инфрақұрылымының даму ерекшеліктерін зерделеген. 1920-жылдары кәсіптік білім берудің дамуы шектеулі ресурстық мүмкіндіктер, әлсіз механикаландыру және оқу бөлмелері мен жабдықтары жоғары жүктеме жағдайында болғандығы көрсетілген. Аймақтық білім беру желісінің халық ағарту және шаруашылық жоспарлау органдарына бағынышты орталықтандырылған басқару жүйесіне институционалдық тұрғыда кіріктірілу үдерістері талданған. 1920-жылдардың соңындағы индустрияландыру мен ұжымдастыру саясаты кәсіптік мектептердің институционалдық қайта құрылуына, олардың техникумдарға айналуына және фабрика-зауыттық оқыту жүйесінің кеңеюіне алып келгені анықталған. Авторлар 1930-жылдарды кадр даярлаудың өндірістік секторы байланысының күшеюімен және кәсіби мамандану құрылымының күрделенуімен сипатталатын мобилизациялық-индустриялық даму кезеңі ретінде қарастырған. Қорытындыда 1920-1940-
жылдардағы арнайы-кәсіптік білім беру аграрлық механикаландыру мен өнеркәсіптік құрылысқа
институционалдық және кадрлық қолдау көрсеткені, сондай-ақ Оңтүстік Қазақстанның әлеуметтік құрылымының трансформациясына ықпал еткен аймақтық модернизацияның құрылым құраушы факторы болғаны тұжырымдалған.