Чистка партийного и государственного аппарата Карагандинской области в 1929–1933 гг. как составляющая часть политических репрессий

Аңдатпа

1920-жылдардың соңы мен 1930-жылдардың басында Кеңес Одағы терең саяси және әлеуметтік өзгерістер кезеңіне енді. Индустриялық аймақ ретінде белсенді дамып келе жатқан Қарағанды облысы мемлекеттік және партиялық аппаратты «тазарту» шараларын қамтыған жаппай саяси қуғын-сүргін аренасына айналды. Бұл шаралар бақылауды күшейту, оппозицияны жою және партияны «сенімсіз элементтерден» тазарту құралы ретінде қарастырылды. Мақалада 1929–1933 жылдардағы Қарағанды өңірінде жүргізілген партиялық тазартулары зерттелді. Зерттеу Қарағанды облыстық мемлекеттік мұрағатының (ҚОММ) материалдарына, соның ішінде нормативтік-құқықтық құжаттарға, тексеру комиссиялары отырыстарының хаттамалары мен БК(б)П қатарынан шығарылғандардың тізімдеріне сүйенеді. Партия мүшелерінің кеңеске қарсы әрекеттері, революциялық элементтермен байланысы, тәртіптен жалтаруы және социалистік идеологияны бұзғаны үшін қатардан шығарудың нақты мысалдары қарастырылады. Сонымен бірге көптеген құжаттар ұзақ уақыт құпия сақталып, тек соңғы жылдары ғылыми айналымға түсе бастағандықтан, мұрағаттық базаның шектеулілігі тазарту механизмінің толық бейнесін бермейді. Осыған қарамастан бұл зерттеу партиялық актив пен БК(б)П ОК мүшелерінің көпшілігіне қарсы қуғын-сүргіндердің басты себебін анықтауға және 1929–1933 жылдардағы партия аппаратын тазарту аймақтағы саяси қуғын-сүргіннің маңызды бөлігі болғанын дәлелдеуге мүмкіндік береді. Бұл оқиғалар Қарағанды облысының дамуына және мыңдаған адамдардың тағдырына елеулі әсер етіп, Қазақстан тарихындағы қайғылы беттердің бірі болды.