Организация российской судебной системы на территории Среднего казахского жуза в 1820–1860-х гг.

Аңдатпа

Зерттеудің ғылыми жаңалығы — Қазақ даласы халқының мәдени-құқықтық және экономикалық ерекшеліктеріне бейімделу кезеңіндегі Ресей империясының сот жүйесінің қалыптасуы мен дамуын кешенді түрде талдау. Императорлық билік әділеттілікті аумақтарды Ресей мемлекетінің құрамына кіріктіру үдерісіндегі маңызды фактор ретінде қарастырды. Империялық заң шығарушы әр аймақ халқының этникалық, мәдени, таптық әртүрлілігін ескере отырып, барлық субъектілер тобының әділеттілігіне қол жеткізу үшін тиісті жағдайларды қамтамасыз етуге тырысты. Зерттеу барысында 1820–1860-жылдары Орта жүз қазақ руларының аумағында ресейлік сот органдары жүйесінің қалыптасуы, реформалануы және дамуының нақты тарихи жағдайлары талданды. Мақалада сот-құқықтық институттарды енгізу Батыс Сібір макроөңірінің әкімшілік бөлігі ретінде танылған Орта жүз аумағындағы мемлекеттік қайта құрулардың негізгі бағыттарының бірі болғаны негізделеді. Автордың пайымдауынша, сот жүйесін ұйымдастыру империялық мемлекеттің беделін нығайтуға, руаралық қақтығыстарды тоқтатуға және әлеуметтік-саяси тұрақтылықты сақтау мақсатында жаңа құқықтық тәртіп орнатуға бағытталды. Сонымен қатар зерттеуде жергілікті сот органдарының соттылық аясының эволюциясы, әдет-ғұрып құқығына негізделген соттардың жаңа сот құрылымдарына айналу үдерісі және олардың империялық сот жүйесінің ажырамас бөлігіне айналуы қарастырылды. Қорытындыда Орта жүз аумағында әртүрлі үлгідегі соттардың қатар қызмет етуі оның халқын ресейлік қоғамдық байланыстар мен қатынастар жүйесіне табысты интеграциялау үшін қажетті алғышарттардың қалыптасуына ықпал етті деген тұжырым жасалған.