The Role of Local Authorities in Implementing the Confiscation of Bai Households in the Petropavl District in 1928

Аңдатпа

Мақалада 1928 жылы Петропавл округінде қазақ байларының мүлкін тәркілеу науқанын жүзеге асыруда жергілікті биліктің рөлі қарастырылған. Кеңес билігі бастаған бұл науқан ресми түрде «феодализмнің қалдықтарын жою» мен қазақ ауылын кеңестендіруді көздеді. Алайда, бұл зерттеуде дәлелденгендей, науқан бұдан әлдеқайда ауқымды саяси мақсаттарға қызмет етті. Ол Қазақстанның ауылдық жерлерінде мемлекеттік бақылау мен қуғын-сүргінді кеңейту үшін негіз бола отырып, неғұрлым кең саяси функцияларды атқарды. Авторлар ұлттық және аймақтық жинақтардан аз зерттелген мұрағаттық материалдарды, сондай-ақ Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның құжаттарын пайдалана отырып, бұл саясаттың аймақтық деңгейдегі механизмін қайта қарастырған. Зерттеу барысында жергілікті билік тек орталық бұйрықтарын орындап қана қоймай, олардың репрессия ауқымын кеңейткені анықталды. Бұл туыстық негізде шаруашылықтарды жасанды түрде біріктіру, әлеуметтік мәртебелерді бұрмалау және белгіленген квоталарды орындау мақсатында ауылдарды еріксіз қайта жіктеу арқылы жүзеге асырылды. Сонымен қатар тәркіленген мал мен мүлікті кедейлерге қайта бөлу тиімсіз болды: ресурстардың едәуір бөлігі колхоздарға немесе мемлекеттік қарыздарды өтеуге жіберілді. Осылайша, зерттеу нәтижелері тәркілеу идеясы әлеуметтік әділеттілік құралы ретінде дегенге күмән келтіреді. Мақала қорытындысында тәркілеу науқаны әлеуметтік әділеттіліктің құралы емес, дәстүрлі элитаны жоюға, идеологиялық бақылауды күшейтуге және мәжбүрлі ұжымдастыруға дайындыққа бағытталған саяси операция ретінде тұжырымдалған. Бұл зерттеу сталиндік дәуірдегі Қазақстандағы өзгерістерді аймақтық және дереккөздерге сүйенген нақты мысалмен сипаттау арқылы кеңестік репрессиялар тарихына маңызды үлес қосады.